صفحه اصلی اخبار گالری عکس مقالات ارسال عکس ارسال مطلب اعضا سایت جستجو تماس با ما
دوست عزیز، به سایت اطلاع رسانی گمیشان خوش آمدید. برای استفاده از تمامی امکانات سایت، ثبت نام کنید و یا با نام کاربری خود وارد شوید!
امروز: ۱۳۹۳/۵/۲ ۳:۴۰
ورود
شناسه‌ی کاربری:

رمزعبور:

ورود خودکار



واژه رمز را فراموش کرده‌اید؟

عضو شوید
مقالات جدید
تنها جزیره ایرانی دریای خزر محصور در امواج سیاسی‎کاری
تنها جزیره ایرانی دریای خزر محصور در امواج سیاسی‎کاری
تصویر کوچک شده







جزیره زیبای «آشوراده» با بی‎مهری برخی مسئولان و سیاسی‎کاری‎های رایج، برای هموطنان ناشناخته و برای ساکنان گلستان نیز در حد یک اسم همچنان مغفول مانده است.
چند قایق شکسته و مستعمل، خانه‎های مخروبه و خالی از سکنه، بوته‎های بلند گیاهان خودرو، آثار به جا مانده از بیمارستان و کلیسایی که روس‎ها در جنگ دوم جهانی در این جزیره ساخته بودند شمایل تنها جزیره متروک و خالی از سکنه دریای زیبای خزر را تشکیل می‎دهند که روزگاری قرار بود به قطب گردشگری تبدیل شود.


نام اقوام ترك و تركمن در جغرافياي ايران

فرستنده taymaz در تاريخ ۱۳۸۶/۶/۲۳ ۱۶:۳۵:۴۴ (8233 بار خوانده شده)


نام اقوام ترك و تركمن در جغرافياي ايران
• تهيه و تنظيم : ملا عاشور قاضي
بي بي مريم شرعي
ashourghazi@yahoo.com
(گزيده ي مقاله : نام اقوام در جغرافياي ايران ، اثر «و. ايي . ساوينا» ، ترجمه ي «حسين مصطفوي گرو» ، به نقل از : تحقيقات ايران شناسي ، نامه ي فرهنگستان 5/2 ، صفحه 182 – 165) .
فلات ايران در طول قرن ها جايگاه قبايل و ملل بسياري (از جمله ترك و تركمن) بوده است .
واژه ي ترك (جمع : اتراك ، تركان) به قوم ترك ، صرف نظر از تقسيم آن به قبايل متعدد ، اطلاق مي شود. اين نام قومي در نام هاي جغرافيايي ايران به فراواني ديده مي شود : ترك دره ، ترك ويران ، تركه ده ، قيز قاپان ترك (آذربايجان) ؛ قلعه ترك (كرمانشاه) ؛ ده تركان (بختياري ، لرستان) ؛ رباط ترك ، باقر آباد ترك ، مهرنجان ترك ها (ايران مركزي) ؛ تركان ، تركان هرابرجان ، ترك سلويه (فارس) ، ترك آباد (كرمان) ؛ تركان آباد (مكران) ؛ ترك، بور بور ترك (در برابر «بور بور كرد») ؛ دلنجان تركيه (در برابر «دلنجان كرديه») ، طراقي ترك (در برابر «طراقي كرد») ، كلاته ترك ها (خراسان) ؛ ٱرگن ترك ، تركان ده (زنجان) ، ترك محله ، ترك كلا (مازندران).
نام قوم تركمان (تُركْمَن ، تركِمَن ؛ جمع : تراكمه ) نيز در نام هاي جغرافيايي ايران ديده مي شود ، در نام هاي جغرافيايي زير نام قوم تركمن ديده مي شود : تپه تركمن ، تركمان ، حصار تركمان ، اوزان تركمان ، تراكمه ، كهريز تراكمه (آذربايجان)؛ تركمان ده (ايران مركزي) ، تركمن خيل (مازندران) ؛ خرتوت تركمن ها ، كلاته تركمان (خراسان) ؛ ده تراكمه ، تراكمه بالا (فارس) ؛ تركماني (كرمان).
تركمن هايي كه در ايران زندگي مي كنند از قبايل يموت (در جنوب رود اترك و در طول رود گرگان) ، گوگلان (در جنوب يموت ها در بخش علياي رود گرگان) ، سالار و ساريق (شمال شرقي خراسان اند (1 : 98). بعضي از اين نام ها در نام هاي جغرافيايي آمده است:
يموتيم باشي ، سالاري ، سالارآباد ، سالاريه (خراسان) ، سالار محله (گيلان ). شماري از نام هاي جغرافيايي نيز با نام قبايل ترك ازبك ، كه در سال هاي 904 – 913 ق / 1499 – 1507 م سلطنت تيموريان را در آسياي ميانه و خراسان برانداختند و از آن جا به ايران هجوم آوردند ، مربوط است : ازبك ، قشلاق مقدم ازبك (آذربايجان) ؛ ازبكي ، قشلاق ازبك(ايران مركزي) ؛ ازبكو ، ازبكو قديم ، چاه ازبك مير چاه ، كوه ازبك كوه (خراسان).
در اين جا بايد از نام قوم خلج ياد كرد كه در نام هاي جغرافيايي ايران آمده است. قبيله ي ترك خلج در گذشته از تركستان به استاني بين سيستان و هندوستان انتقال يافت. خلج ها جنگجوياني دلاور و سربازان مزدور حاكمان متعدد بودند. آنها حتي سلسله اي در هند تأسيس كردند و در اواخر قرن هفتم و هشتم ، هنوز خلج ها به گويش خاص خود سخن مي گفتند و در سرزميني از ايران تا هند ديده مي شدند. بخشي از آنها نيز در افغانستان و بخشي نيز ، در قرن پنجم هجري ، در ايران ، در منطقه ي ساوه – قم – اراك ، سكني گزيدند كه نام خلجستان را به خود گرفت . تصور مي شود كه قشقاييان از اعقاب خلج ها باشند. نام قومي آنها در نام هاي جغرافيايي ايران باقي مانده است :‌ خلج (آذربايجان) ، خلجان (كرمانشاه) ؛ سرخلج ، قادر خلج (ايران مركزي) ، خلج آباد (ايران مركزي ، اراك) تپه خلج ،خلج مالمير (اراك) ؛ محمد خلج (زنجان) ؛ گچ خلج (خوزستان)؛ دهنو خلج (خراسان) .
نام قبايل كوچ نشين ترك قپچاق (قيپچاق ، قيبچاق) ، كه در قرن هاي پنجم تا هفتم در دشت هاي آسياي ميانه و سواحل درياي سياه به سر مي بردند و در روسيه به نام پولوتسي مشهورند ، در شماري از نام هاي جغرافيايي ديده مي شود: قيپچاق (آذربايجان) ؛ قيبچاق (ايران مركزي) .
در مغرب ايران ، مي توان نام هاي جغرافيايي زير را خاطر نشان ساخت : آغاجري (آذربايجان، كردستان ، زنجان) ؛ آغاجري ، رود آغاجري (خوزستان) . و . ف . مينورسكي آغاجري يا آغاجري (آغاج + اري به معني تحت الفظي «انسان هاي ساكن جنگل » را نام يك از قبايل باستاني اوغوز مي داند (11 : 70) نخستين اشاره به آن مربوط به قرن پنجم است.
علاوه بر آن ، بين قبايل لر كهكيلويه مي توان نام آغاجري را ديد.
نام قزاق ، متعلق به قبايل كوچ نشين ترك كه در گذشته در آسياي ميانه مي زيستند ، در اسامي جغرافيايي زير ديده مي شوند: قزاقلي (گرگان) ، قزاقي (خراسان) .
نام قوم تاتار نيز در اسامي جغرافيايي ايران انعكاس يافته است : تاتار(آذربايجان ، خراسان) ؛ تاتار ده (زنجان) ؛ كلاته تاتار (خراسان) ؛ تاتار قان يوقماز ، تاتار بالا(گرگان).
قبايل ترك كوچ نشين آسياي صغير ، كه در زمان مغول ها به ايران انتقال يافتند و نام شاملو ، روملو ، استاجلو ، تكلو ، افشار ، قاجار ، ذوالقدر و جز آن داشتند ، در كنار ديگر قبايل ترك آذربايجان ، از فرقه ي صوفيه ي دوره ي صفويه پشتيباني كردند.
در اسناد قرن نهم ، به قبايل ترك بيات و قهرمانلو اشاره شده است كه به صفويان پيوستند (5 : 366) . شماري از اين نام هاي قومي در نام هاي جغرافيايي ايران ديده مي شود : روملو ، قهرمانلو ، تكلو ، ذوالقدر (آذربايجان) .
نام قوم بيات نيز در بعضي از نام هاي جغرافيايي مشاهده مي شود: بيات ، بياتلو (آذربايجان) ؛ بياتان سوخته ، بياتلي ، قزل تپه بيات (زنجان) ؛ بياتان ، قشلاق بيات (لرستان) ؛ علي بيات (ايران مركزي) ؛ بياتان (لرستان). امروزه افشارها گروه بزرگي از قبايل ترك ايران را تشكيل مي دهند. آنان ، تا زمان صفويان ، در آذربايجان (در مشرق رود جغتو) زندگي مي كردند و پس از آن ، در سراسر ايران پخش شدند. اكنون آنها را مي توان در آذربايجان (شمال شرقي درياچه اروميه) و نيز منطقه اي بين همدان و كرمانشاه ، كردستان مكري ، جنوب كرمان و در ديگر استان هاي ايران يافت (1: 97). نادرشاه افشار ، از قبيله ي افشار ، در سال هاي 1148 – 1160 ، بر ايران حكومت كرد . نام قوم افشار در اسامي جغرافيايي آمده است: افشار ، افشار جيق (آذربايجان) ؛ افشاران ، تپه افشار(كرمانشاه) ؛ افشارلي ، ده قشلاقات افشار (زنجان)؛ افشار محمد ، حسين آباد افشار ، عرب آباد افشار ، جرم افشار ، ده جلگه افشار ، سياه افشار (ايران مركزي) ؛ گاو افشار (يزد) ؛ چمن افشار (كرمان ) .
امروزه قاجارها (قاجار) در گرگان، مازندران و خراسان (شمال مشهد) زندگي مي كنند (1:97) .
اين قوم ترك ، به رغم جمعيت كم ، نقش بسيار مهمي در ايران ايفا كرد. سلسله ي قاجار از 1193 تا 1344 در ايران حكومت كرد . بخش قابل توجهي از اشراف ، ملاكين و بازرگانان ايراني قاجارند. نام قومي قاجار در اسامي جغرافيايي زير آمده است: حصار قاجار ، قاجار (زنجان) ؛ قاجار خيل (مازندران) ؛ حسين آباد قاجار ، قجر آباد ، قجر خالصه (ايران مركزي) ؛ قصر قاجار (خراسان) ؛ ده قاجار (سيستان) .
در نام هاي جغرافيايي ايران لفظ شاهسون (شاه دوست) نيز ديده مي شود. شاهسون در ابتدا معني قومي نداشته است. شاهسون ها اعضاي سازمان نظامي شاه عباس (حكومت: 996 – 1038) بودند كه تكيه گاه صفويان به شمار مي رفتند. نمايندگان قبايل متعدد ترك در اين سازمان شركت داشتند. شاهسون ها املاك زيادي را در آذربايجان ، ساوه و قزوين متصرف و بعدها ، از نظر قومي ، به گروه مستقلي مبدل شدند. اكنون گروه پرجمعيتي هستند كه در شمال شرقي آذربايجان ، زنجان ، ساوه ، ورامين و در ساير استان ها زندگي مي كنند (1:96). اينانلو ، بغدادي ، اصانلو از جمله قبايل شاهسون اند. نام هاي جغرافيايي شاهسون (آذربايجان ، كرمانشاه) ؛ شاهسون كندي ، اصانلو (ايران مركزي) ؛ اينانلو (آذربايجان) ؛ بغدادي (اراك ، بندر عباس) با نام شاهسون ها مربوط است. نام قزلباش (سرخ سر) نيز در اسامي جغرافيايي آمده است.قبايل آذربايجاني را زماني قزلباش ناميدند كه شيخ حيدر صفوي ، پدر اولين شاه صفوي ، افراد آنها را واداشت تا عمامه اي با دوازده نوار سرخ رنگ (به نشانه احترام به دوازده امام شيعه) بر سر گذارند.
نام قزلباش در اسامي جغرافيايي قزلباش حاجي احمد ، قزلباش شريف (سيستان) ديده مي شود. در قرن هاي نهم و دهم ، در مغرب ايران ، سلسله اي از اشراف كوچ نشين دو قبيله ي تركمن قره قويونلو «دارنده ي گوسفندان سياه» (790 – 874 ) و آق قويونلو«دارنده ي گوسفند سفيد» (873- 920) حكومت مي كرد. يكي از قبايل شاهسون نام قره قويونلو دارد. نام قومي قره قويونلو دو بار در اسامي جغرافيايي ايران آمده است: قره قويونلو (آذربايجان ، خراسان) .
در ساحل جنوبي درياچه ي اروميه(در مشرق اشنويه و منطقه ي سولدوز)، قره پاپاق ها (دارندگان كلاه سياه) زندگي مي كنند. درجنگ بين روسيه و ايران در سال هاي 1826 – 1828م هشت صد خانواده ي قره پاپاق از ماوراء قفقاز (كنار درياچه ي سوان) به ايران و تركيه انتقال داده شدند. آنها ، در ايران ، در قبايل كرد ماماش و ترك هايي كه پيش تر از ماوراء قفقاز (از ناحيه ي قزاق) آمده بودند ادغام شدند(2 : 186 ؛ 1 : 97).
نام قره پاپاق در اسامي جغرافيايي ايران باقي مانده است: قره پاپاق ، قره پاپاك (آذربايجان ، مراغه).
در ايران‌ ، گروه هاي كم جمعيت تري از اقوام ترك نيز وجود دارد : مقدم (آذربايجان ، كردستان) ؛ مغانلي ، دنبلي ، قيران (آذربايجان) ؛ كنگرلي (ورامين ، قم و مناطق ديگر) ، نفر (مشرق فارس) ؛ خراساني ، پيچاقچي (كرمان ، سيرجان ، سيد آباد ، يردسير) ؛ قرائي (خراسان) ؛ تيمور تاش ، گوداري (گرگان) ؛ قره گوزلو (همدان) و جز آن. امروزه بسياري از آنها در قبايل بزرگ ترك ادغام شده اند ، اما نام هاي آن ها باقي مانده است : مقدم ، مغانلي ، پيچاقچي ، دنبلي، قران قيه ، كارونقران ، كنگرلي (آذربايجان) ، قران ، قراچي قران ، كوپه قران (كردستان) ؛ تيمور تاش (خراسان) ؛ خراساني محله (مازندران).
جالب است خاطر نشان سازيم كه نام قوم قشقايي ، پرجمعيت ترين قوم ترك در جنوب ايران ، حتي يك بار در اسامي جغرافيايي نيامده است.

• احتمال دارد كه برخي نام ها در اين مقاله ذكر نشده باشد ، مثل : توران ترك ( استان گلستان) و ... .
صفحه مناسب چاپ پیشنهاد این صفحه از این خبر یک pdf بساز
بی‌شک دیدگاه هر کس نشانه‌ی تفکر اوست، ما در برابر نظر دیگران مسئول نیستیم
آخرین اخبار
پیوندها

"پايگاه اطلاع رسانی دانشجویان و دانش آموختگان ترکمن ایران"

"پايگاه اطلاع رسانی فرمانداری شهرستان گمیشان"

"پايگاه اطلاع رسانی شهرداری گمیش تپه"

"دانشگاه آزاد اسلامی مرکز گمیشان"

"اداره آموزش و پرورش گمیشان"

"پايگاه اطلاع رسانی شبکه بهداشت و درمان شهرستان گميشان"

افراد آنلاین
4 کاربر آن‌لاين است (1 کاربر در حال مشاهده‌ی سایت اخبار)

عضو: 0
مهمان: 4

بیشتر...
طراحی و میزبانی : شرکت ایلیاد گنبد