صفحه اصلی اخبار گالری عکس مقالات ارسال عکس ارسال مطلب اعضا سایت جستجو تماس با ما
دوست عزیز، به سایت اطلاع رسانی گمیشان خوش آمدید. برای استفاده از تمامی امکانات سایت، ثبت نام کنید و یا با نام کاربری خود وارد شوید!
امروز: 2017/7/27 10:02
ورود
شناسه‌ی کاربری:

رمزعبور:

ورود خودکار



واژه رمز را فراموش کرده‌اید؟

عضو شوید
مقالات جدید
نگاهی به تاریخ ترکمنها و ترکمنستان تا استیلای روسها/فروزان معین
نگاهی به تاریخ ترکمنها و ترکمنستان تا استیلای روسها/فروزان معین
تصویر کوچک شده







فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و ایجاد پانزده کشور جدید از جمله‌ شش کشور مسلمان در آسیای مرکزی و قفقاز پدیدهء نوینی را در جغرافیای سیاسی منطقه و جهان ایجاد نموده است.منطقهء گستردهء جمهوریهای تازه استقلال یافتهء آسیایی که پس از فروپاشی ابرقدرت‌ شرق،پا به عرصهء سیاسی جهان گذارده‌اند که مورد توجه خاص‌ کشورهای منطقه و جهان قرار گرفته است،از یک سو باعث جلب‌ توجه بسیاری از محققان به مسائل مربوط به این کشورها،و از طرف‌ دیگر سبب جلب حکومتها برای استفاده از منابع طبیعی و پتانسیل‌ قدرت کار و سرمایه‌گذاری در منطقه شده است.


بافت قديم و عمارت هاي تاريخي كميش تپه (1) / نعمت الله آرميده

فرستنده taymaz در تاريخ 2008/6/6 12:40:00 (4883 بار خوانده شده)

گمیشان : شهر پدیده ای تاریخی است و نمی تواند با پیشینه خود قطع ارتباط کند و بی شک بخش عظیمی از این تاریخ در بافت های تاریخی که مجموعه ای از آثار گرانبهای فرهنگی ،معماری و شهرسازی می باشند تجلی می یابد،که امروزه با ورود فرهنگ جدید شهرسازی می روند که به کلی از زمینه وسیمای شهر ها حذف شوند، مجموعه ای که در بردارنده هویت فرهنگی – تاریخی  وسیر تحولات حیات مدنی هر سکونتگاه هستند.



شهر كميش تپه به عنوان یکی از شهرهای شهرستان ترکمن از جمله شهر های حاشیه خزرعلاوه بر هویت فرهنگی – تاریخی و سیر تحولات مدنی ،به دلیل مسائل خاص اقلیمی و طبیعی چند گانه ، موقعیت استقرار ،دلایل سیاسی استقرار و سپس دلایل اقتصادی توسعه ، دارای سیر تحول خاصی به لحاظ ساختار معماری و شهرسازی و موضوعات مرتبط با آن از جمله مسائل اجتماعی واقتصادی می باشد.بیشترین جلوه گری این تحولات در ناحیه تاریخی شهر،که در بردارنده نکات ظریف و مهمی است نمایان گشته است.

چندی پیش هفته نامه صحرا در یک حرکت بسیار جالب مقاله ای در خصوص بافت قديم و عمارت هاي تاريخي كميش تپه به قلم  جناب آقای نعمت الله آرميده را در چند قسمت به چاپ رساند ما نیز بر آن شدیم تا این مقاله را در چند مرحله در سایت قرار دهیم. از سردبیر محترم هفته نامه صحرا جناب آقای حاج حمید کمی نیز بخاطر همکاریشان تشکر می نمائیم.

 

 

بافت قديم و عمارت هاي تاريخي كميش تپه/ نعمت الله آرميده

اشاره:

- محله ها و بافت هاي قديمي شهرها، محصول ذوق و تجربة هزاره ها و نسلهايي است كه سينه به سينه تجربه هاي ارزشمند و گرانبهاي خود را منتقل كرده اند. در عصر ما، فروپاشي محله هاي قديمي و روي آوري به بناها و ساختارهاي جديد بصورت يك جنبش نو شهرها همه جا را فرا گرفته است. اين تجددطلبي به مرور راه به جنون و آشفتگي مي برد و محصول اين رويكرد ديوانه وار در عصر ما، بناها و شهرهايي است كه فاقد هويت بومي و فرهنگي مشخص مي باشند و پيش از آنكه انس و الفتي با آدمي برقرار كنند باعث از خودبيگانگي و افسردگي انسان ميشوند. به همين دليل، انسان معاصر دريافته است كه توجه به ميراث غني پيشينيان  نه يك حركت ارتجاعي، بلكه يك نياز حياتي است و نمي توان به آساني دستاوردهاي بشر در طول هزاره ها را از هم پاشاند و به مدرنيسم ديوانه وار دامن زد. احياء محله ها و بافت هاي قديمي شهرها كه بصورت يك جنبش جهاني درآمده است واكنش طبيعي انسان معاصر در پاسخ به شتابزدگي و مدرنيسم افراطي سده هاي اخير است و امروزه بر ماست تا با حسن تدبير و مآل انديشي لازم سعي در حفظ و نگهداري و مرمت فضاي سنتي و تاريخي خود برآييم.

*  *  *

   اگر به نقشة جغرافيايي كشور عزيزمان ايران نظري بيافكنيم در شمالي ترين نقطة آن، و در منتهي اليه شمال غربي استان گلستان و به فاصلة 55 كيلومتري شمال غرب شهر گرگان و در كرانة شرقي درياي خزر، در جوار آثار جزيره و شهر آبسكون و انتهاي ديوار تاريخي قزل آلانگ( ديوار اسكندر) با تمام خاطره ها و فراز و نشيب هاي تاريخي خود، نام شهري توجه مان را به خود جلب ميكند.كه در دامن دشتي كاملاً هموار آرميده است. نام اين شهر تا چند دهة پيش در نامه هاي اداري و كتب جغرافيايي كميش تپه به معناي "}تپة نقره " خوانده و نوشته مي شد امّا از سال 1337 شمسي به بعد به عللي عنوان بي مسمّاي گميشان جاي آنرا گرفته است.

   اين شهر آثار تاريخي ارزشمندي را از دوره هاي مختلف در خود جاي داده است، همة آنها حكايت از ذوق و قريحة مردمان آن ديار دارد. ميراثي كه خود بيانگر فلسفه و راز حيات و بقاي انسانهايي است كه در زمان خويش شكل يافته و بخش ويژه اي از فرهنگ ايران عزيز را در بر مي گيرد. اين آثار علاوه بر اهميّت هنري مي توانند زمينه ساز جلب گردشگران داخلي و خارجي باشد. امّا افسوس و صد افسوس كه امروزه بسياري از اين آثار در حال ويراني است و نياز به مرمت و بازسازي دارد.

اميد است كه اين مختصر علاوه بر معرفي آثار و بناهاي مذكور براي گردشگران يادآور توجه هر بيشتر جوانان آن ديار خصوصاً مسئولان فرهنگي منطقه به اهميت و حفظ و نگهداري آن گردد. در اينجا از ميان آثار و عمارتهاي تاريخي مختلف منطقه به شـرح چند بناي معروف آن مي پردازيم.

   پيشينه ي ظهور و شكل گيري اين شهر به سالها پيش بر مي گردد. با تشكل دو آبادي كه پس از مدتي به يكديگر پيوسته و تركيب واحدي را تشكيل داند پايه هاي مدنيت و شهرنشيني در اين منطقه پي ريزي شد.

   قدمت و سابقة تاريخي منطقه اي كه گميشان در آن شكل و پديد آمده به زمان اشكاني بر مي گردد. اين منطقه در طول دورانهاي مختلف تاريخي شاهد پيدايش آثار تاريخي بوده است. ديوار دفاعي قزل آلانگ متعلق به دورة پارت و ساساني جزو آثار باستاني قبل از اسلام، جزيرة آبسكون، گمش تپه جيك، تپة كوره سو مربوط به دورة تاريخي – اسلامي و همچنين به بناها و عمارتهاي سنگي و چوبي بزرگ در بافت قديمي شهر كه متعلق به دورة قاجاريه و پهلوي اول اشاره كرد.

   اين شهر با قدمت ديرينة خود چند دهه پيش جايگاه هنرمندان و معماران برجسته اي بود كه با دستان توانمند و هنرمند خود آثاري را به يادگار گذاشتند كه هنوز هم پس از گذر ايام، آن آثار زنده  پا برجاست. بانيان آن هرچند گمنام زيستند و بي نام و نشان در دل خاك آسوده اند، امّا آثارشان چشم هر بيننده اي را به تعجب و تحسين وا داشته و ذوق و سليقة خود را به فرم بسيار زيبايي به نمايش نهاده اند. از جمله آثار تاريخي كه از اين هنرمندان و معماران گمنام به يادگار مانده ساختمانهاي چوبي دو يا چند طبقه به سبك معماري روسي كه بعضي حتي بدون استفاده از يك ميخ ساخته شده اند.

   اين بناها در فرم كلي خود بيشتر تحت تأثير عوامل جغرافيايي منطقه شكل گرفته اند نزديكي به دريا و بالا بودن سطح آبهاي زير زميني با افزايش ميزان نزولات جوي، نزديكي به مناطق جنگلي از جملة عوامل محيطي هستند كه به نوعي معماري بافت قديم گميشان را تحت تأثير قرار داده است. عامل ديگري كه در فرم كلي اين ساختمانها نقش داشته تأثير پذيري از سبك معماري روسي است.

   قدمت بناي اين ساختمانها به دورة قاجاريه احتمالاً بعد از سالهاي 1862 ميلادي (1241 شمسي) مييرسد چرا كه در اين سال آرمينيوس وامبري سياح مجاري الاصل در طي سياحت خود به مناطق آسياي مركزي دو هفته در كميش تپه اقامت گزيد. وي در سفرنامة خود هيچ ذكري از وجود اين ساختمانها نمي كند. وامبري زمانيكه از طريق جزيرة آشوراده به ساحل كميش تپه پياده شد  منظرة قصبة كميش تپه را اينگونه توصيف كرد:       « ... سركشتي را رو به گمش تپه كه از ما بيش از سه فرسخ فاصله نداشت، برگردانديم ... يك ساعت نگذشته بود كه سواحل تركستان در نظر ما نمايان شد ... كما بيش به فاصلة يك ميل و نيم از مصب رودگرگان در هر دو ساحل رودخانه، اردوگاه گمش تپه ظاهر شد كه منظرة آن مانند صدها كندوي عسل(آلاچيق) بود در فضاي كوچكي دايره وار پشت سر هم قرار داده باشند...»1

    از اين سخن پيداست كه در ايام حضور وامبري در كميش تپه هنوز اثري از بناهاي تاريخي و چوبي نبوده و مردم در آلاچيق ها زندگي ميكردند و در سالهاي بعد است كه مردم در كنار آلاچيق ها خانه هاي چوبي و سنگي بنا كردند. به نظر ميرسد در دوران پادشاهي مظفرالدين شاه و محمدعليشاه قاجار برخي از تجار تراكمه از طريق تجارت دريايي و رفت و آمد به روسيه ثروتمند شدند آنها با الهام از سبك معماري شهرهاي روسيه به بناي ساختمان كردند از جمله اين بازرگانان مي توان از آنه محمد ساري، عطا حاجي خوزين، آشور خزين در كميش تپه و شوخباي در روستاي خواجه نفس نام برد.

   اين عمارتهاي قديمي و مرتفع برخي 3/سه طبقه و بسياري دو طبقه مي باشند. اين امر از سويي در دور ماندن از رطوبت زمين و از سوي ديگر در بهره گيري بيشتر از باد ريشه دارد كه در واقع اين بناها را مي توان برون گرا دانست. اغلب اين ساختمانها تماماً از چوب والوارهايي كه از روسيه تزاري وارد مي شده بنا گرديده و در ساخت آنها معماري خاصي بكار رفته است.

   بخش عظيم اين چوبها و تخته ها بخصوص از نوع نراد از راه درياي بوسيلة تجار و دريانوردان تركمن از روسيه و شهرهاي هشترخان، بادكوبه و چند شهر ديگر بدين جا حمل مي شده اند. در اين مورد محمد علي قورقانچي( صولت نظام) مأمور قشون دولت قاجار كه به سال 1321 هـ.ق كه از كميش تپه ديدن كرده بود در كتاب خود بدان اشاره مي كند مي نويسد: « ... امروز از روسيه 150 باب مغازه چوبي به گمش تپه آورده اند كه خيلي قشنگ است و بازارشان رواجي دارد...»2 و مقداري هم از جنگلهاي جنوب ليوان و كردكوي تهيه ميشد. اتاق هاي تو در تو، دالانهاي طويل، شومينه ها در اين ساختمان ها منحصر بفرد است و حكايت از كار مهندسي و كارشناسي اين بناها دارد. راه پله ها، نرده ها، ستون ها، در و پنجره، كف جلو ايوان اطاقها و چوب كاري زير سقف ، از مختصات كلي معماري و ساخت بناها در گميشان بوده است.

   شومينة اين ساختمانها توسط مرحوم تويلي دوجي كه يك فرد باخدايي بوده و ساده زيستي را سرلوحة زندگيش قرار داده بود صورت گرفته  ايشان بدليل رفت و آمد به كشور همسايه روسيه از ساختمانهاي آنها الهام گرفته است. برخي از اين ساختمانها تماماً از چوب ساخته شده و بواسطة استفاده از كارهاي خراطي از ميخ استفاده نشده است. ساخت اين بناها مربوط به قشر خاصي نبوده بلكه هر كس توان مالي ساخت آنرا داشته اقدام به احداث آن مي كرد. در واقع آنهايي كه در امر تجارت دريايي، صيادي و دامداري صاحب درآمدهاي كلاني بودند توان احداث چنين ساختمانهايي را داشتند.

   طرح و نقشة اين بناها مانند ساختمانهاي امروزي نقشه كشي نبوده بلكه استادان معماري وجود داشت كه با الهام از ساختمان هاي روسيه تجربياتي كه در اين زمينه كسب كرده بودند و بر اساس سليقه و تجربه خود آنرا معماري مي كردند.

     و از چوب و الوارهايي كه بوسيلة كشتيهاي تجاري كه در كنار بندركميش تپه لنگر   مي انداختند و با ماهي و خاويار توسط تجار گميشاني مبادله مي شوند، ساخته شده است. فرم شيرواني بنا، سكوسازي، بهره گيري وسيع از چوب نيزار از ويژگيهاي برجستة معماري آن بشمار ميرود.

   استفاده از چوب بعنوان عنصر اصلي ساخت و ساز در ابنية قديمي شهر شيوة خاص و زيبايي از معماري  را بوجود آورده است كه هنوز منحصر بفرد و چشمگير مي باشد. از جملة تزئينات بيروني بنا مي توان به تزئينات و قابها، پيرامون درگاه ها و پنجره ها اشاره كرد.

   قالب اين تزئينات از جنس چوب و گچ بصورت برجسته اي ايجاد شده اند. سطوح كلي بنا عمدتاً با گچ اندود و در برخي موارد با رنگ اندود شده اند. تركيب در و پنجره ها بصورت قرينه در دو سوي ورودي ايجاد شده اند. اين تزئينات شكل جالب و دل انگيزي از معماري منطقه اي را معرفي مي نمايد. در رنگ آميزي هم از رنگهاي ملايم فوق العاده آرام بخش استفاده شده كه پس از چند سال كهنگي هنوز رنگها اثرات رواني مطلوب و خود را حفظ كرده اند.

   نقوش اين ساختمانها غالباً هندسي و با طرح هاي بسيار زيبا كه از سطح بدنة بنا بين 10 تا 15 سانتي متر بر جسته تر مي باشند. در كنار اين ساختمانها، بناهاي كوچكتري نيز ساخته ميشدند كه بصورت انباري و يا آشپزخانه مورد استفاده قرار مي گرفت و بعضاً انبارهاي طويلي نيز وجود داشت كه تماماً از چوب ساخته شده است. امّا امروزه بعلت بلااستفاده بودن، تخريب شده وكمتر اثري از آنها باقي مانده است. بسياري از اين ساختمانها فاقد حياط و چهار ديواري هستند اين مسئله ريشه در زندگي گذشتة تركمنها دارد كه آلاچيق هم به همين گونه، بدون حياط در عرصة بيابان بر پا مي شدند.

    در واقع بافت قديم گميشان مجموعه اي از عناصر شهري است كه بر اساس نيازهاي اجتماعي و منطبق با اقليم بوجود آمده است. ابنية زيبا در بافت قديم گميشان ادامة سنت معماري و ساخت ابنية دورة قاجار است و در استان گلستان گميشان بعد از گرگان دومين شهريست كه داراي بافت قديم مي باشد.

به نقل از هفته نامه صحرا

 جهت مشاهده عکس هایی ازبرخی  عمارت ها ی تاریخی بر روی لینک زیر کلیک کنید

http://www.gomishan.com/modules/extga ... blic-album.php?id=1 

صفحه مناسب چاپ پیشنهاد این صفحه از این خبر یک pdf بساز
بی‌شک دیدگاه هر کس نشانه‌ی تفکر اوست، ما در برابر نظر دیگران مسئول نیستیم
آخرین اخبار
افراد آنلاین
1 کاربر آن‌لاين است (1 کاربر در حال مشاهده‌ی سایت اخبار)

عضو: 0
مهمان: 1

بیشتر...
طراحی و میزبانی : شرکت ایلیاد گنبد